Nhìn lại dòng chảy của lịch sử mới thấy vai trò của văn hóa và kinh tế luôn gắn kết để phát triển và tạo dấu ấn. Văn hóa được huy động trong mỗi hành xử để làm nên bức tranh thương mại của nhiều thời kỳ khác nhau ở mảnh đất Việt Nam, trải dài từ mũi Cà Mau đến địa đầu Móng Cái.
 Nhà công thương Trịnh Văn Bô (áo trắng) tại đợt quyên góp cho Tuần lễ vàng CôngThương - Mỗi giai thời của lịch sử đều minh chứng rõ nét về vấn đề này. Nhất là việc nhận thức để xây dựng thương hiệu cũng phải có cốt cách văn hóa và văn hóa tạo hồn cho thương hiệu, cho các sản phẩm Việt.
Trong sự bừng tỉnh để nhận ra vấn đề thương hiệu có quan hệ như thế nào đối với một nền kinh tế hàng hóa, người ta lục tìm trong lịch sử xem đã từng có cái gì tương tự hay không? Thì truyền thuyết chẳng từng kể chuyện chàng rể của Vua Hùng là Mai An Tiêm bị đầy ra đảo hoang đã lập “trang trại” trồng dưa hấu. Chàng đã khắc tên của mình lên vỏ những trái dưa rồi đem thả xuống biển để những con sóng đưa sản phẩm của mình ra bốn phương và về đất liền, vừa để “tiếp thị” mời gọi các thương lái đến đảo mua dưa, vừa để vua cha biết đến sự thành công của vợ chồng mình. Phải chăng đó là thương hiệu đầu tiên xuất hiện trong truyền thuyết? Nếu coi thương hiệu là một thứ tín chỉ ghi trên sản phẩm ở di tích Cố đô Hoa Lư thời nhà Đinh ta vẫn còn tìm thấy nhiều viên gạch lớn có khắc dòng chữ “Đại Việt Quốc quân thành chuyên”. Phải chăng đó là những thương hiệu đầu tiên trên sản phẩm còn lưu lại đến nay trong các bảo tàng? Một thời gian dài chúng ta ngờ rằng nước Việt Nam chỉ có nền sản xuất thuần nông, quẩn quanh với đồng ruộng, làng xã, sống trong quan niệm trọng nông ức thương. Nhưng những phát hiện khảo cổ học trong những năm gần đây khiến ta phải suy nghĩ lại. Hàng chục vạn sản phẩm gốm sản xuất tại Việt Nam trên những con tàu đắm được khai quật cho thấy ở thế kỷ XV – XVII Đại việt đã từng là một trung tâm sản xuất hàng gốm xuất khẩu mà tên gọi vùng Chu Đậu (Hải Dương) ứng với các di chỉ có dấu tích các lò gốm là bằng chứng của một trình độ sản xuất hàng hóa chất lượng của nước ta ở những thế kỷ xa xưa ấy. Tên các nghệ nhân được lưu lại trên các sản phẩm gốm như dấn ấn của con người là phần hồn tạo nên một thương hiệu, cùng với tên người ấy là vùng đất làm ra sản phẩm như một đặc hiệu tạo nên giá trị thương phẩm như: Chu Đậu, Bát Tràng, Gò Sành…
Cho đến giữa thế kỷ XIX, thương hiệu đầu tiên không còn gắn với tên một con người cụ thể mà lại nêu lên một ý tưởng của sự kinh doanh. Đó là tên “Cảm Hiếu Đường” đặt cho một cửa hiệu chụp ảnh đầu tiên mở tại Hà Nội vào năm 1869, mà chủ hiệu là một nhà canh tân hàng đầu khi đó: Đặng Huy Trứ… Qua thời cận đại, trong bối cảnh thuộc địa đã xuất hiện trong các thương hiệu nổi danh nhất ở đầu thế kỷ XX, những tư tưởng duy tân của thời kỳ người Việt Nam muốn gắn kết sự làm giàu với thân phận của người dân mất nước nung nấu tinh thần dân tộc và chí hướng cứu nước. Những tên gọi “Minh Tân công nghệ xa”, “Minh Tân khách sạn” của những nhà duy tân ở Nam Kỳ như Trần Chánh Chiếu; thương hiệu Cô Ba in hình một khuôn mặt phụ nữ điển hình của Nam Kỳ trên những bánh xà phòng là sản phẩm của một trong những người bản xứ giàu có nhất Đồng bằng sông Cửu Long hồi đó: Trương Văn Bền… Còn ở ngoài Bắc, lá cờ vàng với hình mỏ neo và ba ngôi sao đỏ của “Giang Hải Luân thuyền Bạch Thái công ty” đã từng một thời tung bay trên các con tàu của Bạch Thái Bưởi… dọc ngang sông nước Đồng bằng Bắc bộ và miền duyên hải. Đặc biệt, với con tàu mang tên “Bình Chuẩn” (tên gọi cơ quan chuyên lo việc kinh doanh của nhà nước truyền thống” trọng tải 600 tấn do chính những kỹ sư và thợ cả Việt Nam đóng từ Hải Phòng đã vượt biển vào tận Sài Gòn năm 1919 được coi là đỉnh cao của niềm tự hào cho các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thời mất nước. Cách mạng tháng Tám năm 1945 mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển của nước Việt Nam độc lập. Khi đó, doanh nhân Việt Nam chưa có vị thế xứng đáng nhưng lại có những thời khắc đáng tự hào. Ngày Bác Hồ từ chiến khu về Hà Nội, vị lãnh tụ cách mạng đã chọn nơi trú ngụ là nhà một người thuộc loại giàu nhất tại một phố giàu nhất Hà Nội. Người đã viết Bản Tuyên ngôn Độc lập tại ngôi nhà một doanh nhân nổi tiếng Hà Nội và Tuần lễ Vàng tổ chức sau đó ít lâu là bằng chứng rằng doanh nhân Việt Nam giàu lòng yêu nước và nặng tình với cách mạng. Trịnh Văn Bô, Đỗ Đình Thiện, Nguyễn Sơn Hà… trở thành những người chiến sĩ cách mạng, con em những người giàu có, các doanh nhân cũng dấn thân lên chiến khu đi nốt cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc. Nhiều người cũng hy sinh như những đồng bào công - nông của mình. Thời gian vừa là chất cường toan hủy hoại trí nhớ, vừa là thứ thuốc hiện hình để làm rõ hơn những sự thật. Thời gian còn là sự tích tụ để có nhiều người nhìn nhận lại và suy ngẫm để nói lại với con cháu những gì họ biết hoặc họ chưa sáng tỏ. Và, để làm sáng tỏ cho con cháu và được lưu truyền về mỗi doanh nhân, mỗi thương hiệu Việt, là phải giữ được bản chất văn hóa của người Việt trong mỗi sự hiện hình đó. Dương Trung Quốc Nhà công thương Trịnh Văn Bô (áo trắng) tại đợt quyên góp cho Tuần lễ vàng PHẢN HỒI |
