Hồ Cấm Sơn nằm trên địa bàn xã Sơn Hải, huyện Lục Ngạn (Bắc Giang) rộng gần 3.000 ha. Mùa nước lên, hồ "nuốt" trọn 5.000 ha của xã gồm cả hàng chục ha ruộng lúa và rau màu. Mênh mang giữa bốn bề sông nước, vậy mà học trò nơi đây không tính độ rộng, độ dài con nước, cũng chẳng đắn đo nước lớn, nước cạn, vẫn vui vẻ nhảy lên thuyền, chèo đò đến trường.
 Mấy chục năm nay, cả thôn Đồng Mậm không có học sinh bỏ học giữa chừng, dù ngày hai lần phải chèo thuyền, vượt hồ đi học. Hồ Cấm Sơn nằm trên địa bàn xã Sơn Hải, huyện Lục Ngạn (Bắc Giang) rộng gần 3.000 ha. Mùa nước lên, hồ "nuốt" trọn 5.000 ha của xã gồm cả hàng chục ha ruộng lúa và rau màu. Mênh mang giữa bốn bề sông nước, vậy mà học trò nơi đây không tính độ rộng, độ dài con nước, cũng chẳng đắn đo nước lớn, nước cạn, vẫn vui vẻ nhảy lên thuyền, chèo đò đến trường. Để có được chuyến đi đầy sóng gió vào điểm trường Đồng Mậm (Sơn Hải, Lục Ngạn, Bắc Giang), chúng tôi đã phải liên hệ từ trước đó cả tuần. Không phải do các thầy giáo ở đó khó khăn mà là để có thời gian xin thuyền, chuẩn bị áo phao, áo mưa... thậm chí cả lương khô phòng xa. Từ Trường tiểu học Sơn Hải vào được điểm trường Đồng Mậm, một điểm trường lẻ loi giữa lòng hồ lại càng gian nan. "Như chiếc thuyền này thì chạy khoảng hai tiếng rưỡi là tới nơi anh ạ", Kiên, người lãnh trách nhiệm lái thuyền chia sẻ. Vậy là chúng tôi có mặt ở Đồng Mậm theo cách bình thường nhất mà tất cả người dân và các thầy giáo, cô giáo vùng lòng hồ này vẫn đi lại hằng ngày. Theo báo cáo của huyện Lục Ngạn, chỉ duy nhất một thôn ở bốn xã lòng hồ Cấm Sơn là không có điện, đường, trạm y tế, chính là Đồng Mậm. Thôn có hơn một trăm hộ dân, trong đó có 90 hộ nghèo. Riêng xóm Suối Khoan, cách trung tâm thôn gần một giờ đi đò nữa, có 48 hộ thì tất cả đều thuộc diện hộ nghèo. Cuộc sống của phần lớn người dân thôn Đồng Mậm vẫn là tự cung, tự cấp, cá hồ đánh bắt được nhiều thì đem ra chợ xã đổi gạo, thịt, mắm, muối hoặc ướp muối phơi khô dự trữ. Ấy vậy mà cái sự học thì hàng chục năm nay vẫn thế. Đến tuổi là đến trường, đứa lớn, nhà gần thì tự chèo thuyền, đứa nhỏ hoặc ở xa thì có bố mẹ đưa đón. Sự học chỉ tạm dừng trong những ngày gió to, sóng cả hoặc chiếc thuyền máy "trở chứng". Từ trung tâm xã Sơn Hải, sau gần hai giờ lênh đênh giữa mênh mông lòng hồ, chúng tôi cũng đến được nơi cần đến. Điểm trường tiểu học Đồng Mậm chỉ có ba thầy cô, năm lớp học với 27 học trò. Ngoài ra, còn có một cô giáo và 15 cháu lớp mầm non cạnh đó góp phần làm cho điểm trường giữa lòng hồ bớt hiu quạnh. Cũng chỉ có vài cháu nhà ở gần trường, còn lại đều dùng thuyền làm phương tiện đi lại. Đứa nhỏ thì đi thuyền máy do mỗi gia đình tự đóng góp tiền mua dầu để vận hành. Đứa lớn hơn một chút và nhà gần hơn thì tự chèo thuyền. Nhìn bóng dáng đứa trẻ nhỏ thó, cong người chèo thuyền, lại còn chở thêm vài ba đứa em mà không khỏi chạnh lòng. Sự học nơi lòng hồ quả là gian nan. Xóm Suối Khoan là nơi xa nhất của xã Sơn Hải và cách duy nhất vào được là đi thuyền. Cả xóm có 11 cháu đang theo học mầm non và tiểu học ngoài điểm trường Đồng Mậm. Cũng như hầu hết dân cư vùng lòng hồ, kinh tế xóm Suối Khoan chủ yếu trông vào mấy thửa ruộng nước ven hồ và nghề chài lưới. Trước đây, tất cả học sinh đến trường đều đi bằng thuyền chèo tay, người lớn chèo cật lực cũng mất hơn một giờ đồng hồ. Sau đó có một tổ chức nhân ái đến thăm, tặng cả xóm một chiếc thuyền máy dùng để đưa đón các cháu tới trường. Ngoài thời gian đó, phương tiện đi lại có giá trị nhất này được neo ngoài bến, ai có nhu cầu thì tự đổ xăng mà dùng. Vài năm trở lại đây, cuộc sống của người dân trong xóm khá hơn, một số hộ sắm được thuyền máy cá nhân cho nên tần suất sử dụng thuyền ít hơn, chủ yếu vẫn là chở học sinh đi học. Trưởng xóm Suối Khoan Trương Văn Quảng tiếp chúng tôi trong ngôi nhà trình đất cũ kỹ, tối hun hút. Anh lôi từ hốc cột ra cuộn giấy: "Đây, danh sách hộ nghèo, học sinh, cán bộ đủ cả". Cả xóm có 11 cháu đang theo học tiểu học, mầm non ở Đồng Mậm, thêm hai cháu nữa trọ học trung học cơ sở ở mãi ngoài Sơn Hải. Ngồi chưa ấm chỗ, nhà trưởng thôn đã lao xao tiếng người đến thăm. Cũng không lạ bởi mấy chục hộ dân đều tụm ở cái dải đất hẹp như mảnh khăn này, nhà ai có khách mà chả biết. Vậy là ai cũng muốn mời vào nhà uống nước, nói dăm ba câu chuyện, hỏi han việc học của con em. Có lẽ điều đó đã "lây" sang cả các thầy giáo, cô giáo dạy ở điểm trường cho nên ai cũng rất vui vẻ và thân thiện. Từ cô Nguyễn Thị Nga có thâm niên lâu nhất với bốn năm bám trường đến cô giáo trẻ Luân Thị Thêu mới vừa nhận việc đầu tháng chín vừa rồi và thầy Lâm Văn Thức, người duy nhất đại diện cho cánh mày râu. Ba người kiêm dạy tất cả các môn của năm khối học, trong đó có hai lớp ghép. Mà nói là lớp cho oai chứ mỗi lớp ở đây chỉ có năm, sáu em. Được cái học sinh ở điểm trường rất hiếu học và học khá, còn bố mẹ chúng thì lại rất tích cực động viên con em đến trường. Cả thôn Đồng Mậm hơn trăm hộ dân ấy, hàng chục năm nay chưa có học sinh thôi học giữa chừng. Chí ít chúng cũng phải hết bậc trung học cơ sở. Dù có khó, có nghèo, có phải trọ học hay ngày hai lượt tròng trành chèo thuyền, trẻ em Sơn Hải vẫn vượt hồ... tìm chữ. Bài, ảnh: VIỆT DŨNG |
